Giới thiệu chung
Skip portletPortlet Menu
 
Văn hóa - Du lịch
Skip portletPortlet Menu
 
Liên kết website
Skip portletPortlet Menu
 
 
 
 
Sông Dinh, Rú Gám - Hồn quê Yên Thành (13/05/2011 08:56 AM)

Sông Dinh, Rú Gám là biểu tượng, niềm tự hào của người dân Đông Thành xưa - Yên Thành quê lúa ngày nay. Những người con được sinh ra ở Yên Thành nay đi làm ăn xa xứ, mỗi khi hoài niệm về quê đều nhớ đến những kỹ niệm một thời về Sông Dinh, Rú Gám.

Sông Dinh, Rú Gám là biểu tượng, niềm tự hào của người dân Đông Thành xưa - Yên Thành quê lúa ngày nay. Những người con được sinh ra ở Yên Thành nay đi làm ăn xa xứ, mỗi khi hoài niệm về quê đều nhớ đến những kỹ niệm một thời về Sông Dinh, Rú Gám. Không ít nhà thơ, nhạc sỹ đã đưa hình ảnh sông Dinh, rú Gám vào tác phẩm của mình. Nhiều dòng họ hiếu học đỗ đạt cao, hoặc làm ăn thịnh vượng, giàu có đã lấy sông Dinh - Rú Gám để khẳng định và niềm tự hào của dòng họ mình:


                 “ Bao giờ Rú Gám hết cây?

                  Sông Dinh hết nước, họ này hết quan!”

             Hay:       

                 “Bao gìơ Rú Gám hết cây?

                 Sông Dinh hết nước, họ này hết ăn!”


Ở Nghệ An, đa số làng quê nào cũng có sông, có núi, Người  Châu Diễn  xưa, Nghệ An hiện nay ai cũng biết hay nghe nói đến tên địa danh: Rú Gám, sông Dinh, làng Kẻ Gám. Điều này không phải không có nguyên căn của nó, và cũng không nhiều người rõ lắm về sự tích tên sông, tên núi và tên làng  này.


Một khúc sông Bến Sạn


Là người con sinh ra trên vùng đất này, trách nhiệm lý giải ngọn nguồn về  “Đất Mẹ”, Tôi viết bài nay với một tâm niệm như thế.


Có tên Sông Dinh:


Bắt nguồn từ các con suối chảy từ vùng đồi núi dốc thuộc các xã Quang Thành, Đồng Thành.  Nguồn nước tâp trung đỗ về Khe Lá rồi hợp lưu thành con suối lớn gọi là Khe Cấy (suối lớn), khe Cấy phần hạ lưu chảy qua Bình Dương (xã Phúc Thành) rồi chảy về làng Kẻ Dền (Văn Thành), Phần cuối dòng đi qua làng Long Hồi- thuộc xã Tăng Thành.


Thời nhà Lê, Lê Long Tích con trai thứ 3 của Lê Hoàn được phong Đông Thành đại Vương, đã xây sở lỵ ở Kẻ Dền thành dinh lũy Đông Thành quy mô to lớn, dinh luỹ kiên cố vững chải như kinh thành ở kinh đô nhà vua,  nhằm có ý đồ cát cứ phương nam lâu dài, hiện nay ở xã Văn Thành có tên là Làng Vườn, là vùng đất vườn thượng uyển của Đông Thành vương khi xưa. “ khi Lê Long Việt bị Lê Long Đỉnh giết chết để tranh ngôi, Long Đỉnh và Long Tích hai anh em  tranh ngôi trong gần năm trời. Long Tích thua chạy vào đất Cử Long, đến châu Thạch Hà (Hà Tĩnh) bị dân chài cửa biễn Cơ La - Cẩm Xuyên giết chết”  (ĐVSKTT, tr 232 ,tạp1, XB 1998).

     

Rú Gám


Nhà Trần vẫn lấy Kẻ Dền làm lỵ sở Diễn Châu, nhà Trần đã phái thân vương Trần Quốc Khang (anh của vua Trần Thánh Tông) vào trị vị “ Tháng 9 phong  tĩnh quốc đại vương Quốc Khang làm Vọng Giang kỳ Đô thượng tướng quân”. Quốc Khang  mở rộng lỵ sở  ở Kẻ Dền quy mô to lớn, xây thành dinh lũy kiến cố có ý đồn xưng đế, nhưng sự việc bị bại lộ “Canh Ngọ (Thiệu Long) năm thứ 13 (1270), Quốc Khang dựng phủ đệ Diễn Châu, hành lang diêu vũ bao quanh, tráng lệ khác thường, Vua nghe tin cho người đến xem, Quốc Khang sợ mới tô tượng phật để nơi đó ( nay là chùa Thông) ”( ĐVSKTT, tr38, Tập2 – XB 1998). Vùng  đất chùa Thông trước kia  hiện nay là Bệnh viện huyện Yên Thành (sát đường tỉnh lộ 22)


Theo thuyết phong thủy, các kinh thành, trấn lỵ sở xưa thường tự vào thế núi (hổ Phục) và có sông uốn quanh (long chầu) đồng thời nhằm thuận lợi về  giao thông đường bộ và đường thủy.


Khe Cấy chảy từ thượng nguồn rồi uốn lượn bao bọc phía Tây Nam dinh lũy  Đông Thành Vương,  nên gọi là sông Dinh là vậy. Kẻ Dền đã được ba triều đại phong kiến chọn làm lỵ sở, nhiều thân vương có ý đồ xây dựng nơi đây kiên cố với ý đồ cát cứ xứng đế, vì vậy kiến trúc nội cung và thành lũy phải khá kiên cố, đồng thời đúng cho một kinh thành phải là “trên bến dưới thuyền”,  sông mang tên Dinh như vậy là hợp với ví trí  lịch sử của nó.            


Vào thời kỳ nhà Lê, có chính sách khôi phục kinh tế sau chiến tranh, đã cho khơi đào, nạo vét các con kênh lạch nhằm phát triễn nông nghiệp. Khoảng 1550-1570, Bà Trịnh Thị Ngọc Dung con gái của Trịnh Tùng, là vợ thứ hai của Lại Quận Công Phan Công Tích ( nhị Thất, húy Á Nương), sau khi Lại Quận Công Tích đánh nhau với Nguyễn Quyện bị tử trận tại lèn Hai Vai ( núi Lưỡng Thiên) vào tháng 8 năm 1575. Sau đó Bà về ở với quê  chồng con gái ở Làng Kẻ Gám. Dựa vào chính sách của triều đình và công lao của chồng, Bà dâng sớ xin cho đào kênh để giúp dân chúng vùng tổng Quan Triều  khỏi đói khổ vì thiên tai hạn hán. Bà đã huy động dân 5 làng: Kẻ Gám, Kẻ Ngòi, Tích Phúc, vạn Tràng, Điện Yên, Tiên Sơn( tổng Quan Hóa) đào kênh nối tiếp dài gần 4km để lấy nước tưới  chủ động cho một vùng rộng lớn hơn 1000ha của 5 làng nói trên không  còn phụ thuộc vào thiên nhiên, mỗi năm canh tác hai vụ bội thu và đủ nước sinh hoạt cho dân chúng .


Tại  lễ Kỳ Phúc, ngày 15-2 âm lịch  hàng năm tế các vị thần trong làng  được tổ chức ở đình chợ Gám . Công lao của bà  được ghi trong văn tế:


“ Hào thủy chi nhuận trạch thiên thu, tự tử tôn, nhi chi tằng, chí huyền , Long thủy  chi dư­ ba vạn thế "


(tạm dich là: ngàn năm con kênh tươí mát cả vùng đất rộng lớn, phù sa bồi đắp, con cháu hậu thế ngàn thu  sau mãi mãi  hưởng long mạch và  công đức này)


Do có công với dân, với nước, Bà được sắc phong , vị hiệu:


Quận Công phu nhân Trịnh Ngọc Dung(Dong) Công chúa, gia phong dục Bảo Trung hưng linh phù  tôn thần


- Hiệp mưu đồng đức kiệt tiết truyền lực công thần lịch triều gia phong, gia tặng trung đẳng thần.


- Tiên tổ tỷ , quân phu nhân Trinh Thi Ngoc Dung công chúa lịch triều gia phong, gia tặng trung hưng đẳng thần


Do thượng nguồn chảy qua  các núi đá vôi như lèn Đồng Cò, lèn Bằng, Lèn Vũ Kỳ, nên vào mùa mưa lũ phù sa cũng như cát sỏi trôi về hạ lưu rất nhiều. Đoạn sông này được bồi lắng nhiều cát sạn, nhân dân quanh vùng về đây khai thác làm vật liệu xây dựng, nên được gọi là sông Bến Sạn( nay thuộc xã Xuân Thành)


Sông Dinh - hồn quê Yên Thành vẫn trong xanh  như xưa, là mạch nguồn cảm hứng, thơ ca, là tình cảm thân thương ngưng đọng nối liền quá khư, hiện tại của nhân dân Yên Thành


                                                            Hoàng Đinh Độ
 |  Đầu trang
 
Tin đã đưa:
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Thư viện ảnh
Skip portletPortlet Menu